Día de NÓS 2012

Programa de actos do Día de NÓS 2012

POR “NÓS”:

unha galicia pangaleguista,

unha sociedade de lectores,

unha democracia ética.

 12,30 h.-13,30 h. Xardíns e Praza do Padre Feijoo, ou Salón Nobre do Liceo-Recreo de Ourense (por imperativos meteorolóxicos).

1. Lectura pública da revista Nós, a cargo dos directivos/as, socios/as e compromisarios da ApCNós2020 . Mantedor: Uxío Novoneira. Lectores convidados:  Sarabela Teatro.

2. Lectura do Manifesto “Ourense 2020: capital galega da Literatura e procandidatura a capital europea da Cultura”. Inicio da campaña de recollida de asinaturas a prol do manifesto.

3. Peche: Himno Galego.

17,30 h.-18,30 h. Camposanto de San Francisco.

1. Ofrenda cívica aos escritores e artistas ourensáns, a cargo da ApCNós2020 e representantes de institucións e entidades locais e provinciais.

2. Roteiro-memorial guiado por Camilo F. Valdehorras, escritor e presidente da “Asociación proCentenario de Nós 2020” co acompañamento musical dun gaiteiro.

En 2010 o Concello de Ourense e a Deputación Provincial de Ourense, co gallo de se cumprir daquela o noventa aniversario da publicación da revista “Nós” declarou o día 30 de outubro “festa local de interese cívico-cultural” na cidade de Ourense.

Tal fito anual apunta a outro final: conmemorar en 2020 o centenario da revista “Nós” como grande conmemoración da Galeguidade mundial, un evento “pangaleguista” que arelamos cumíe, entre outras iniciativas, coa celebración dun magno Congreso Global da Cultura Galega no que participen todos os sectores concernidos, así da Terra como da Diáspora.

 Arestora a “Asociación proCentenario de Nós 2020” (ApCNós2020), logo das dúas edicións precedentes e consonte os seus estatutos e plans socioculturais, relanza o compromiso de consolidar esta “festa cívico-cultural” da nosa Cultura clásica co presente programa de actos. E faino cun dobre rechamo ás institucións cabezaleiras da cidade e ás entidades públicas e privadas compromisarias: sermos conscientes do magno patrimonio literario-cultural que Ourense e Galicia atesouran; e do imperativo urxente de inverter a tendencia imposta polas trabucadas políticas vixentes de relear recursos públicos para o desenvolvemento dos sectores educativo, mediático e creativo, en especial os relativos á industria tecnocultural, convencidos de que a angueira de investir para democratizar, co debido rigor, a alta cultura e a grande literatura propias en idioma galego é un labor estratéxico a prol da sustentabilidade de Galicia como “nacionalidade histórica”, ou sexa como nación-cultura hispánica, peninsular e europea.

 Alén de relicario das esencias patrias como moitos propalan, a revista “Nós” foi en realidade a primeira enciclopedia científica das Humanidades de Galicia escrita en lingua galega. O “Día de Nós” xorde pois en homenaxe non só memorialista senón revitalista dese patrimonio identitario, exaltándoo no seu conxunto en dous sensos: dun lado, como paideia que guía a alta Cultura galega trenzada nos seis rubros clásicos: geos, (a Terra), cronos (a Historia), etnos (o Pobo), logos (a Lingua) e sofos (o Pensamento) do que a poiesis (as Letras) é a expresión circia, perdurabel e requintada; e doutro, como tradición persoal e colectiva na que arraíza a cosmovisión e a sensibilidade de cada unha das galegas e cada un dos galegos que nos sentimos formantes dunha nación-cultura orixinal da Humanidade.

 Apertados a ese ideario e compromiso os membros da “Asociación proCentenario de Nós 2020” instamos á cidadanía a participar máis unha anada na celebración do “Día de Nós”.

Advertisements

Simposio sobre a Época Nós

O Curso de extensión universitaria/simposio de verán A crise dos estudos de humanidades e a tradición do galeguismo á luz de “NÓS”.  A revista “Nós”, a Época Nós, o legado do “Grupo Nós” ourensán e o patrimonio literario-cultural de Ourense, organizado pola Asociación proCentenario Nós 2020 coa  Universidade de Vigo-Campus de Ourense, celebrouse tal como estaba previsto entre o 25 e o 28 de setembro de 2012,.

Os espazos de ralización das conferencias e mesas redondas cos seus relatorios e comunicacións foron: a Sala Emilia Pardo Bazán e a Aula de Graos do Campus Universitario da UdV-Ourense, o Paraninfo do IES “Otero Pedrayo” de Ourense, o Salón de actos do Liceo de Ourense, e o Auditorio da Fundación Otero Pedrayo en Trasalba.

O curso desenvolveuse segundo o previsto na programación , ainda que o Programa inicial tivo que sufrir algúns pequenos cambios, debidos a ausencias de ultima hora de algún dos conferencias e relatores. Con todo, non tivo o eco agardado na sociedade ourensá; eses días collida pola operación Pokemon e adetención do alcalde a outros persoeiros do  concello.

Casas natais

A revista Nós imprimiuse no prelo da Editorial Nós de Ánxel Casal en Santiago, entre Abril de 1931 e Nadal de 1935 (números 88-144).

A casa de Otero Pedrayo e de Vicente Risco na Rúa da Paz, en Ourense

A casa de Castelao en Rianxo

Para que Ourense poida ser Capital Europea da Cultura no ano 2020

Os xornais La Región e El Faro de Vigo daban conta no pasado Día das letras Galegas 2012 do encontro institucional e aberto á cidadania que tivo lugar no Liceo de Ourense para a constitución da comisión que avogará porque Ourense poida ser capital europea da Cultura no ano 2020. “Un proxecto –dixo La Región– que pode abrir bocas, tanto pola súa dimensión como polas dificultades que pode acarrear a nivel económico ou de equipamentos. Pero, por riba de todo, atópase a ilusión e a paixón coa que traballan dende hai un par de anos os membros da Asociación proCentenario Nós 2020, entre outros e que pretenden sumar neste mes de maio os avales necesarios entre a cidadanía para constituír unha comisión Ourensá Pro Candidatura Nós á Capitalidade Europea e que contará en todo caso cos apoios do Concello de Ourense e da Deputación”.
Estiveron na mesa: o Alcalde (Francisco Rodríguez), a Concelleira de Cultura (Isabel Pérez) e o Presidente da ApCNós 2020 (Camilo Valdehorras), e entre o público personalidades representantes dos distintos sectores da sociedade ourensá.

Camilo Fernández Valdehorras salientou  que Ourense contabiliza máis de 175 escritores de valía ao longo de 400 anos, como un dos argumentos relevantes para reclamar a capitalidade. A aportación de Ourense á literatura galega é, así, de primerísimo orde, desde o punto de vista cualitativo e cuantitativo; pois  a literatura galega non ten máis de 500 significados autores. Deste xeito,  como salientou  Camilo Valdehorras, Ourense é “unha potencia en patrimonio histórico-cultural e en patrimonio histórico literario” e conta cunha “historia profunda, firme e fecunda”. Porén, pese aos esfuerzos que se teñen realizado, Ourense aínda arrastra importantes déficits en materia de infraestructuras culturais, e as letras ourensás permanezan á marxe, na periferia do patrimonio histórico cultural da cidade. Tratarase logo traer á luz, visibilizar, valorizar ese magnífico patrimonio histórico-literario. O “pretexto” para a candidatura, a publicación da revista Nós, “é un macrotexto: a primeira enciclopedia científica que tivemos escrita en lingua galega”, recordou Camilo na súa exposición, coa colaboración de preto  de 220 autores, dos que 80 son “as grandes mentes, os grandes pensadores e os grandes escritores da Galicia do século XX”.  “Se eles puideron con menos recursos –dixo Camilo Valdehorras en referencia ao éxito dos escritores do século XX-, nós tamén”.

A concelleira de Cultura, Isabel Pérez, fixo un chamamento para que se sumen á petición tódolos sectores sociais, económicos, culturais, deportivos e educativos do concello; Ourense ten moitas posibilidades para acadar o obxetivo, a pesar de haber outras boas candidaturas á capaitalidade europea da cultura, sempre que se impliquen tódolos sectores.

O alcalde, Francisco Rodríguez, recoñeceu tamén que un proyecto deste calibre “significa mobilizar unha enorme energía, desenvolver un inmenso traballo e dispor de recursos económicos, que nos tempos que corren non é doado aportar”.

Tras numerosas xestións de Camilo Valdehorras e outros membros da Directiva de ApCNos 2020, unhas semanas despois, o presidente da Deputación de Ourense, Manuel Baltar, o alcalde de Ourense, Francisco Rodríguez, e o presidente da ApCNos 2020, Camilo F. Valdehorras estaban xa dispostos para asinar o acordo institucional e cívico a prol de Ourense e a rede “Nós” de cidades literarias de Galicia como candidatura a “Capital Europea da Cultural 2020”; pero a asinatura demorouse por cuestións burocráticas. Agárdase que tal asinatura se poida realizar nesta primeira semana de xullo.

Foto: JOSÉ PAZ-La Región

Ver a noticia en La Región: http://www.laregion.es/noticia/210027/ourense/aspira/capital/europea/cultura/

Ver anoticia en El Faro de Vigo : http://www.farodevigo.es/portada-ourense/2012/05/17/constituyen-comision-abogara-ourense-sea-ciudad-europea-cultura/649231.html

Ver en DOCUMENTOS: “Acordo Institucional e cívico a prol de Ourense e a REDE NÓS DE CIDADES LITERARIAS DE GALICIA como candidatura á CAPITAL EUROPEA DA CULTURA 2020”.

A xeración e a época “Nós”, unha xente galeguista e cristián (III)

VICENTE RISCO (1884-1963).

Foi a cabeza pensante do grupo Nós e o primeiro ideólogo do nacionalismo; así lle foi recoñecido polos seus compañeiros, mesmo por Castelao, que o chamaba “o outro eu” e o recoñecía coma guieiro indiscutible. A súa evolución foi un mollo de altos e baixos, tal como estudiei noutro lugar (A xeración Nós. Galeguismo e relixión), pero o máis xenuino e ricaz de Risco, foi a súa aportación á cultura galega, desde a Teoría do nacionalismo galego e unha ducia de libros máis de ensaio e artigos, ata novelas emblemáticas coma O porco de pe e outras narracións. “Ti dis Galicia é ben pequena. Eu dígoche: Galicia é un mundo… -escribe en Leria– Non digas Galicia é ben pequena; es ti, que endexamais poderás concebir nada grande”.  “Ser nacionalista é querer esperta-la ialma dun pobo. Aos nacionalistas é a ialma o que lles importa. -escribe en A ideoloxía do nacionalismo en esquema-. Os nacionalistas galegos debemos estar a favor da ialma de Galiza, anque seña en contra de tódolos galegos”.

Risco era un home relixioso e aínda “hiperrelixioso”, como teño escrito; por iso chega a caer en posturas mesmo supersticiosas, que costa ben caro casalas coa formación intelectual da que deu mostras mais que abondosas. Pero establecerá un íntimo vencello entre a relixión, Terra galega e nación; é un verdadeiro sentimento relixioso o que vencella o pobo galego coa súa Terra,que Risco tenta rastrexar nos grandes poetas galegos, desde Rosalía a Cabanillas. Así escribe en “O sentimento da Terra na raza galega” ( recollido en Leria): “Sentimos a presencia evidente de Deus na nosa Terra, que se nos fai sagrada como unha eirexa, porta da eternidade, tabernáculo da gracia de Deus feita beleza… Eis a arela mística da Raza Galega”.  Vicente Risco chega a dicir que o pobo galego é coma un novo pobo de Deus chamado a salvar o mundo occidental do seu pecado colectivo, manifestado na súa progresiva decadencia por ter vendido a alma ó demo e esquecerense de Deus, co que Risco remata nun verdadeiro “nacionalcatolicismo galego”: “Os pobos célticos ergueranse para cristianizar a nova cultura, para signala co signo da cruz”, escribe en Logos (A xeración Nós… 149-153).

FLORENTINO CUEVILLAS (1886-1958).

Coma Otero e Risco, a súa obra é unha preocupación constante por Galicia, terra e xente, desde os traballos de arqueoloxía e outras angueiras recollidas en  Prosas Galegas. O pensamento relixioso de Don Floro foi sinxelo e rexo, case dunha inxenuidade franciscana. Católico tradicional e ó mesmo tempo liberal, Cuevillas chegou a defender o socialismo, desde algún dos seus artigos: “Eu creo no triunfo do socialismo, porque creo que a sociedade humana é un organismo vivo…. E creo que para a sociedade humana …este ha ser unha cousa útil e boa” (“Dos nosos tempos”,  Prosas Galegas). Galicia e o catolicismo foron os dous eixos da súa vida. Estes dous amores quedan magnificamente reflectidos na súa fermosa “Oración a noso Señor Santiago”: “¿Consentirás, Señor, que Galicia desapareza, que Galicia morra? Mira ao teu derredor os vellos costumes abandoados, mortas as antigas liberades, despreciado o vello idioma …; mira a nosa terra presa de homes que viñeron de fora a roubala e magoala; … mira a triste miseria dos seus fillos, a súa sede de xustiza, e a súa fame de pan…” (en Prosas Galegas).

Victorino Pérez Prieto

Revista de prensa do segundo Día de Nós (2011)

O segundo “Dia de Nós” celebrouse en Ourense o 30 de Outubro de 2012 cunha lectura de textos do 1º número da revista “Nós”  a cargo de persoas da “Asociación pro Centenario de Nós 2020”, a entrega dos premios a comerciantes que se anunciaron na revista e ainda existen, e outros actos polas rúas de Ourense a cargo da asociación “A Bela Auria”.

Nesta ocasión a prensa non se fixo eco dos actos como na celebración anterior, na que coincidiu  co 90 aniversario da aparición da revista e houbo máis representación institucional e da cidadanía.

A xeración e a época “Nós”, unha xente galeguista e cristián (II)

RAMÓN OTERO PEDRAYO (1888-1976).

“Abrazarte a ti e abrazar a Galicia”, díxolle Castelao; Manuel María escribe: “Andar pola obra de D. Ramón é andar pola ialma do pobo galego”; e Cunqueiro chega dicir: “Quizaves un tan nobre carballo só se da unha vez na vida dunha nación”. Otero Pedrayo é unha figura realmente titánica, pensador, literato e autor da obra escrita máis copiosa de toda historia galega e sempre un galeguista consecuente. Pero, como escribiu o bispo Araúxo: “A nota esencial de Don Ramón é a relixiosidade; relixiosidade fondamente sentida, fecundante da súa caudalosa obra literaria, vivida coa vontade trascendente para a vida do seu espírito: o seu amor a Galicia e aos homes desta terra” (en  A xeración Nós. Galeguismo e relixión, p.63); e non lle falta razón. Logos xa o calificara como “a máis rexa personalidade leiga do catolicismo galego”. A súa é unha fe fonda e sinxela a un tempo, popular e ilustrada; a fe dun labrego de Trasalba, coa formación teolóxica e a capacidade de análise dun teólogo, como abondei no meu libro sobre a xeración “Nós”.

¿Cales son as notas esenciais do pensamento relixioso de Otero? (Cf. V. Pérez Prieto, “O pensamento de don Ramón Otero Pedrayo”, Grial nº152, 2001):

a) Humanismo cristián. Humanismo, porque a súa obra está feita na percura da totalidade do ser humano, nunha actitude de simpatía, comprensión e tenrura cara ao ser humano real e concreto, á vez que universal. E cristián, porque é un un humanismo que vendo o absoluto do home, non esquece o Absoluto con maiúscula, Deus. A súa era unha unha xenerosidade verdadeiramente existencial, nacida precisamente da entrega ao mundo, especialmente ao ser humano, o máis precioso del. Entrega vital e integral, compaixón fonda polos seus semellantes, vivida na ledicia dun espírito franciscano que lembra a Francisco de Asís, por quen sentía unha fonda admiración.

b) Romanticismo cristiano e liberalismo moral. Otero Pedrayo era home profundamente romántico; pode que se vise  a si mesmo coma “o derradeiro romántico”, tal como reflicte na figura de Adrián Solovio, o protagonista da novela autorreferente Arredor de si.O seu romanticismo idealiza a vella sociedade dos señores, pola súa gallardía fronte aos filisteos, que ridiculizou Risco en O porco de pe. Don Ramón odiaba, como Risco, o cosmopolitismo, o centralismo, o positivismo e o trunfo da razón económica do século XX. “O romantismo de Otero é auténtico, místico e trascendente, no que o lume da paixón aureolaba a luz do pensamento, e o pensamento clarificaba, no posible, a paixón” (Manuel María, “Lembranza de Don Ramón”). Pero sen esquecer que é un romanticismo cristián; preto de Chateaubriand, en quen  bebeu desde rapaz. A fascinación de Otero por Chateaubriand viña marcada por ser un romántico cristián, cunha clara cosmovisión cristiá do mundo e da historia. “De tódalas relixións a cristiá é a máis poética, a máis humana e a máis favorable á liberdade e o desenvolvemento das artes e as letras”, escribe o vizconde (Cf. Dictionnaire de Theologie Catholique). O Ensaio histórico sobre a cultura galega de Otero non discorre por delineamentos moi diferentes dos de Chateaubriand, ao concibir o cristianismo como alma mater e guieiro da cultura galega, non só desde as súas orixes, senón cara ao seu futuro. O romanticismo atípico de Otero ven marcada tamén polo seu talante liberal; un liberalismo moral, máis que político, sen nada que ver co pensamento liberal ancorado no economicismo. O liberalismo de Otero é un liberalismo optimista e tolerante; Manuel María ten escrito tamén: “Otero Pedrayo era un católico militante… Pero non era nada dogmático e o seu espírito estaba cheo de liberdade e comprensión” (La Voz de Galicia 17-V-1988).

b) Ecoloxismo telúrico, vexetal e cósmico. O amor á vida, a todo o sensible, fai de Otero un gozador universal. Gozador da amizade, pero tamén da paisaxe, da natureza; un home intimamente vencellado á terra e ao cosmos, o mundo e o ser humano fúndense nel de xeito singular. O seu amor pola natureza era un amor telúrico e cósmico; un amor fondamente enraizado na terra e aberto á harmonía holística con todo o cosmos. Pero, de novo, todo isto só resulta válido en Otero Pedrayo se lle poñemos de novo o adxectivo cristián. Tense falado do panteísmo de Don Ramón, cunha evidente imprecisión terminolóxica e conceptual. Porque Otero sentíase, certamente, fillo da terra, irmán dos carballos e dos piñeiros, da auga e do río.  Pero o mesmo Otero Pedrayo, ten confesado que este “vencellamento afectivo, físico e espiritual á terra” non esquece a presencia do Deus trascendente, por iso está más próximo ao dos místicos cristiáns que ao panteismo.

c) Galeguismo ético e visceral. O galeguismo de Otero Pedrayo non é outra cousa que o resultado da súa entrega incondicional ao mundo e á vida; mundo e  vida concretados nun pobo e nunha terra cunha historia e unha cultura concretas: Galiza. Un “galeguismo visceral”, como recoñeceu García Sabell. Pero este galeguismo de Otero é, ademais, un galeguismo profundamente ético, que deriva da percepción do drama histórico de Galicia: “Hai unha terra prometida pros galegos: Galiza. Unha terra quer dicir un esprito. Un camiño polo deserto pra conseguila: un tempo de sacrifizo e identidade, de todo-los instantes, de todo-los homes, de toda-las enerxías. Soio se pode chegar a ser universal, é dicir, trunfador do tempo, facéndose donos da terra da redencióm, pra que nela poda nacer a palabra da verdade. Cando Galiza sexa dona do seus esprito, será escoitada po-lo mundo, e outravolta será o fogar a onde acodan os camiños infindos da terra e da mar” (“A terra prometida”, A Nosa Terra, 259, 1929).

c) Cosmovisión relixiosa cristiá-católica. Unha fe sinxela e fonda, popular e tradicionalmente ilustrada, aínda que pasara pola máis moderna reflexión teolóxica, a teoloxía feita desde a crítica histórica e bíblica. A cosmovisión relixiosa cristiá de Don Ramón está no cerne da súa concepción do mundo. Camilo Fernández Valdehorras  escribiu recentemente: “Se non se capta a cosmovisión hermenéutica [católica] que vitaliza e penetra toda a creación oteriana, as súas obras corren o risco de parecer a ollos de honestos lectores ficcións deletéreas… Cremos que que as obras de creación de Otero remanecen cun novo fulgor cognitivo, estético e moral… pulo estético vitalizado polos valores cristiáns como endexamais se ten dado ata nós en lingua galega” (C. Fernández Valdehorras, “O xenio literario do cristianismo galego”,  La Voz de Galicia 1-II-2001).

d) “Deus fratresque Galleciae”: A fe cristiá está na entraña da identidade galega. Galeguismo e cristianismo, intimamente vencellados, son as claves da concepción oteriana manifestadas ao longo de toda a súa obra. Otero interpreta o cristianismo como a alma do pobo galego ó longo da súa historia: “No cristianismo atopou Galiza a verdadeira patria do seu espírito”, repite nas páxinas do Ensaio histórico sobre a cultura galega, sen dúbida, a obra cume do pensamento de Otero (Ver análise da obra en A xeración Nós. Galeguismo e relixión, pp.77-88), que foi saudado desde as páxinas de Logos coma “un limpo canto á catolicidade do noso pobo”. Con razón escribe Carlos Casares: “O panorama do desenvolvemento histórico cultural galego que Otero trazou no Ensaio… non ten equivalente… e a aportación oteriá neste dominio é fundamental. Para ela fixo falta que se deran xuntos a cultura do erudito, a paixón ilimitada do patriota e a fina presentación intuitiva do poeta” (Carlos Casares, op. cit.). Para Otero, a latinización estivo subordinada á cristianización; por iso, o pobo galego asumiu o latín máis polo “imperio da Idea” que “pola forza do Imperio”. Nas cortes republicanas de 1931 tivo unha soada intervención parlamentaria con ocasión da discusión sobre o laicismo do Estado. Defende o ensino relixioso, porque neste país “el catolicismo es algo más que una religión, una psicoloxía”; máis aínda “todos somos en el fondo católicos porque catolicismo significa espíritu de libertad”; aínda que avogue pola liberdade relixiosa cun talante claramente liberal.

Victorino Pérez Prieto